Przewaga PIR nad innymi izolacjami sprowadza się do współczynnika lambda: 0,022–0,025 W/(m·K) wobec 0,032 dla styropianu grafitowego, 0,036 dla wełny i 0,042 dla styropianu białego. W praktyce oznacza to, że ten sam efekt cieplny osiągasz warstwą o około 40% cieńszą.
Do tego dochodzą trzy cechy, których nie widać w tabeli: PIR nie chłonie wody (nasiąkliwość poniżej 2%), nie osiada z upływem lat i wytrzymuje obciążenia, więc można go układać pod posadzki i tarasy. Nie jest jednak materiałem uniwersalnym — w trzech sytuacjach opisanych niżej sami odradzamy go klientom.
Wszystko sprowadza się do jednej liczby
Współczynnik przewodzenia ciepła, oznaczany grecką literą lambda (λ), mówi, ile ciepła przepuszcza dany materiał. Im mniejsza liczba, tym lepiej izoluje. To jedyny parametr, który pozwala uczciwie porównać materiały między sobą — cała reszta, łącznie z ceną za metr kwadratowy, ma sens dopiero po sprowadzeniu materiałów do tego samego efektu cieplnego.
| Materiał | Lambda λ [W/(m·K)] | Klasa ogniowa |
|---|---|---|
| PIR (folia aluminiowa) | 0,022 | rdzeń D–E |
| PIR (welon szklany, pod tynk) | 0,025 | rdzeń D–E |
| Styropian grafitowy | 0,032 | E |
| Wełna mineralna | 0,036 | A1 / A2 |
| Piana PUR otwartokomórkowa | 0,038 | E (odkryta) |
| Styropian biały | 0,042 | E |
Płyta PIR występuje w wariantach różniących się okładziną, a okładzina wpływa na parametr. Wersja z folią aluminiową ma lepszą lambdę (0,022), ale jest paroszczelna — stosuje się ją na dachach, poddaszach, podłogach i w ścianach wentylowanych. Wersja z welonem szklanym przepuszcza parę i tylko ona nadaje się pod tynk cienkowarstwowy; jej lambda to około 0,025. To rozróżnienie wraca niżej, bo pomylenie tych dwóch wariantów jest najkosztowniejszym błędem przy ociepleniu.
Ile centymetrów potrzeba do normy WT2021
Sama lambda jest abstrakcją. To, co realnie interesuje inwestora, brzmi: ile centymetrów muszę położyć, żeby przejść odbiór. Obowiązujące od 2021 roku wymagania techniczne określają maksymalny współczynnik przenikania ciepła U: 0,20 W/(m²K) dla ściany zewnętrznej, 0,15 dla dachu i 0,30 dla podłogi na gruncie.
Poniższa tabela pokazuje, ile centymetrów każdego materiału potrzeba, żeby doprowadzić nieocieploną przegrodę do tych wartości.
| Materiał | Ściana | Dach | Podłoga |
|---|---|---|---|
| PIR | 10,8 cm | 13,6 cm | 5,1 cm |
| Styropian grafitowy | 13,9 cm | 19,7 cm | 7,5 cm |
| Wełna mineralna | 15,6 cm | 22,2 cm | 8,4 cm |
| Piana PUR otwartokomórkowa | 16,5 cm | 23,4 cm | 8,9 cm |
| Styropian biały | 18,2 cm | 25,9 cm | 9,8 cm |
Różnica najlepiej widoczna jest na dachu: 13,6 cm płyty PIR wobec blisko 26 cm styropianu białego. To ponad 12 centymetrów na każdym metrze kwadratowym połaci — i to jest moment, w którym argument przestaje być teoretyczny. Przy poddaszu użytkowym te centymetry zabiera się z wysokości pomieszczenia.
Przy ograniczonej grubości przegrody — na przykład przy ociepleniu od wewnątrz, w skosach poddasza albo tam, gdzie okap dachu nie pozwala pogrubić ściany — sprawa nie sprowadza się do kilku procent oszczędności. To pytanie, czy przy dostępnej grubości w ogóle da się spełnić normę. Bywa, że przy 12 centymetrach PIR przechodzi odbiór, a styropian nie ma na to szans.
Przelicznik: 1 cm PIR to ile centymetrów innych materiałów
Praktyczna ściąga, gdy trzeba szybko przeliczyć ofertę wykonawcy na porównywalne warunki. Zakres wynika z tego, że PIR ma dwie lambdy zależnie od okładziny.
| Zamiast 1 cm PIR | Potrzeba | Czyli zamiast 10 cm PIR |
|---|---|---|
| Styropian grafitowy | 1,3–1,5 cm | 13–15 cm |
| Wełna mineralna | 1,4–1,6 cm | 14–16 cm |
| Piana PUR otwartokomórkowa | 1,5–1,7 cm | 15–17 cm |
| Styropian biały | 1,7–1,9 cm | 17–19 cm |
Cztery przewagi PIR, których nie widać w tabeli lambda
1. Nie chłonie wody
Nasiąkliwość długotrwała płyty PIR nie przekracza 2%. To konsekwencja struktury zamkniętokomórkowej — woda nie ma jak wejść w materiał. W praktyce oznacza to, że po przecieku dachu, zalaniu czy podciąganiu wilgoci z gruntu płyta nadal izoluje. Wełna mineralna w tej samej sytuacji chłonie wodę, traci właściwości izolacyjne i długo schnie; podobnie zachowuje się piana otwartokomórkowa.
2. Nie osiada i nie zmienia kształtu
Sztywna, stabilna wymiarowo płyta izoluje po piętnastu latach tak samo jak w dniu montażu. Wełna ułożona pionowo w ścianie szkieletowej lub w skosach potrafi z czasem osiąść, a w miejscu, z którego zeszła, powstaje pustka i mostek termiczny — niewidoczny, dopóki nie zrobi się zdjęcia kamerą termowizyjną.
3. Wytrzymuje obciążenia
Wytrzymałość na ściskanie rzędu 120–150 kPa pozwala wylać posadzkę bezpośrednio na płycie. To jedyny materiał z porównywanej piątki, który nadaje się pod wylewki, ogrzewanie podłogowe, tarasy użytkowe i do izolacji fundamentów. Wełna i piana otwartokomórkowa nie mają tu zastosowania.
4. Oddaje przestrzeń
Ten argument bywa lekceważony, a bywa najcenniejszy. Na poddaszu użytkowym każde 10 centymetrów izolacji mniej to 10 centymetrów wyższy sufit w skosach. Przy ociepleniu od wewnątrz — realnie odzyskane metry podłogi w całym pomieszczeniu. Przy elewacji — mniej wysunięte parapety, węgarki i obróbki, czyli mniej pracy i mniej miejsc, w których coś może przeciekać.
Gdzie PIR wygrywa najmocniej
- Dach skośny w układzie nakrokwiowym — ciągła warstwa ułożona na krokwiach, bez przerw, więc bez mostków przez drewno. Efekt uboczny, który klienci lubią najbardziej: krokwie zostają widoczne w środku.
- Poddasze użytkowe ze skosami — tam, gdzie każdy centymetr zabiera wysokość pomieszczenia.
- Podłoga na gruncie i ogrzewanie podłogowe — wytrzymałość pozwala wylać posadzkę wprost na płycie, a folia aluminiowa dodatkowo odbija ciepło w górę.
- Ocieplenie od wewnątrz — gdy elewacji nie można ruszyć, na przykład w zabudowie szeregowej albo przy budynku objętym ochroną konserwatorską.
- Fundamenty, piwnice i tarasy — wszędzie tam, gdzie izolacja ma kontakt z wilgocią lub pracuje pod obciążeniem.
Kiedy PIR NIE jest dobrym wyborem
Sprzedajemy płyty PIR, więc tym bardziej warto powiedzieć to wprost: są sytuacje, w których odradzamy ten materiał. Trzy z nich powtarzają się najczęściej.
Sam rdzeń płyty PIR ma klasę reakcji na ogień D lub E i wymaganą klasę, na przykład B-s1,d0, uzyskuje dopiero jako element całego certyfikowanego układu warstw. Jeżeli dla danego budynku przepisy wymagają materiału niepalnego w klasie A1 lub A2 — a tak bywa w budynkach wielorodzinnych powyżej określonej wysokości czy przy pasach oddzielenia pożarowego — właściwym wyborem jest wełna mineralna. Nie ma tu pola do dyskusji.
Stare mury z cegły często muszą oddychać, żeby oddać zgromadzoną wilgoć. PIR słabo przepuszcza parę, więc szczelne zamknięcie takiej ściany może przesunąć punkt rosy w głąb muru i pogorszyć problem zamiast go rozwiązać. W takich budynkach lepiej sprawdza się wełna albo materiały paroprzepuszczalne.
Wełna mineralna ma wyraźnie lepszą izolacyjność akustyczną — w domu przy ruchliwej drodze albo w ścianach między pokojami różnicę słychać. Z kolei jeżeli głównym kryterium jest cena, a grubość przegrody nie stanowi żadnego problemu — bo ocieplasz wolnostojący dom, gdzie 20 centymetrów na ścianie nikomu nie przeszkadza — styropian zrobi swoje taniej.
Folia aluminiowa czy welon szklany — najdroższy błąd
Jeżeli miałbyś zapamiętać z tego artykułu jedną rzecz praktyczną, niech to będzie ta: płyty PIR z folią aluminiową nie wolno stosować pod tynk cienkowarstwowy.
Klej i warstwa zbrojona zawierają wodę technologiczną, która musi mieć jak odparować. Folia aluminiowa jej nie przepuszcza, więc wilgoć zostaje uwięziona między płytą a tynkiem. Efekt pojawia się po kilku miesiącach: pęcherze, odspajanie warstwy zbrojonej, w skrajnym przypadku odpadające fragmenty elewacji. Poprawka oznacza zbicie całej warstwy i wykonanie jej od nowa.
| Przegroda | Właściwa okładzina | Lambda |
|---|---|---|
| Elewacja pod tynk (ETICS) | welon szklany | 0,025 |
| Dach skośny, nakrokwiowo | folia aluminiowa | 0,022 |
| Poddasze, skosy | folia aluminiowa | 0,022 |
| Podłoga, ogrzewanie podłogowe | folia aluminiowa | 0,022 |
| Ściana wentylowana, mur trójwarstwowy | folia aluminiowa | 0,022 |
| Dach płaski pod papę | welon bitumiczny | 0,022 |
Czy droższy materiał się opłaca
Płyta PIR jest droższa od styropianu w przeliczeniu na metr kwadratowy — to fakt i nie ma sensu go ukrywać. Porównanie ma jednak sens tylko wtedy, gdy zestawia się materiały doprowadzone do tego samego efektu cieplnego, a nie te same grubości. Skoro PIR-u potrzeba o około 40% mniej, różnica w cenie całego ocieplenia jest znacznie mniejsza niż różnica w cenie za metr kwadratowy płyty.
Do rachunku trzeba jeszcze dodać koszty, o których łatwo zapomnieć przy grubszej warstwie: dłuższe łączniki, szersze obróbki blacharskie, wysunięte parapety, poszerzone węgarki, a przy poddaszu — utracone centymetry wysokości, których nie da się odzyskać żadnym rabatem.
Nasz bezpłatny kalkulator ocieplenia porównuje wszystkie pięć materiałów obok siebie: pokazuje grubość, współczynnik U, roczny koszt ogrzewania i to, które materiały przy danej grubości w ogóle spełniają normę WT2021. Bez rejestracji, wynik od razu.
Jeżeli szukasz samych płyt albo montażu, szczegóły techniczne, dostępne grubości, rodzaje frezów i warunki dostawy opisaliśmy na stronie ociepleń w technologii PIR. Montaż wykonujemy w promieniu około 70 km od Pleszewa, a same płyty wysyłamy na terenie całej Polski.
Najczęstsze pytania
Około 1,7 do 1,9 centymetra styropianu białego. Wynika to wprost ze stosunku współczynników przewodzenia ciepła: PIR ma od 0,022 do 0,025 W/(m·K) zależnie od okładziny, a styropian biały około 0,042. W praktyce 10 centymetrów płyty PIR odpowiada mniej więcej 17 do 19 centymetrom styropianu białego, 14 do 16 centymetrom wełny mineralnej albo 13 do 15 centymetrom styropianu grafitowego.
Nie. To jeden z najczęstszych mitów. Styropian grafitowy i biały mają tę samą klasę reakcji na ogień E. Grafit poprawia wyłącznie izolacyjność cieplną, obniżając współczynnik lambda z około 0,042 do około 0,032 W/(m·K), dzięki czemu warstwa może być cieńsza. Na palność nie wpływa w ogóle. Jedynym materiałem niepalnym w klasie A1 lub A2 z porównywanej piątki jest wełna mineralna.
Dla nieocieplonej połaci dachowej wymagającej osiągnięcia współczynnika U na poziomie 0,15 W/(m²K) potrzeba około 13 do 14 centymetrów płyty PIR z okładziną z folii aluminiowej. Dla porównania, ten sam efekt wymaga około 20 centymetrów styropianu grafitowego, 22 centymetrów wełny mineralnej lub blisko 26 centymetrów styropianu białego. Dokładną grubość zależną od stanu istniejącej konstrukcji policzysz w naszym bezpłatnym kalkulatorze ocieplenia.
Sam rdzeń płyty PIR ma klasę reakcji na ogień D lub E, więc nie jest materiałem niepalnym. Wymaganą klasę, na przykład B-s1,d0, płyta uzyskuje dopiero jako element całego certyfikowanego układu warstw — razem z konkretnym klejem, siatką i tynkiem albo po zabudowie płytą gipsowo-kartonową. Jeżeli przepisy dla danego budynku wymagają materiału niepalnego w klasie A1 lub A2, właściwym wyborem jest wełna mineralna.
Tak, ale wyłącznie w wariancie z okładziną z welonu szklanego. Tylko ta wersja przepuszcza parę i tylko ona ma certyfikaty do systemu ETICS, czyli metody lekkiej-mokrej. Płyta z folią aluminiową pod tynkiem cienkowarstwowym to błąd technologiczny — folia nie przepuszcza wilgoci technologicznej z kleju, co kończy się pęcherzami i odspajaniem warstwy zbrojonej. Wariant z welonem ma nieco wyższą lambdę, około 0,025 W/(m·K).
Płyta PIR to gotowy, utwardzony w fabryce wyrób budowlany o strukturze zamkniętokomórkowej, przywożony na budowę w formie sztywnych płyt. Piana PUR powstaje dopiero na miejscu, przez natrysk i reakcję chemiczną dwóch składników. Płyta ma niższy współczynnik lambda, jest stabilna wymiarowo i można ją zdemontować. Piana lepiej wypełnia nieregularne miejsca, ale jej parametry zależą od wykonawcy, warunków aplikacji i kalibracji sprzętu, a po utwardzeniu wrasta w konstrukcję.
To zależy od tego, co jest ograniczeniem. Jeżeli liczy się wysokość pomieszczenia i każdy centymetr skosu, PIR wygrywa, bo daje ten sam efekt przy około 40 procent mniejszej grubości. Jeżeli natomiast najważniejsza jest akustyka, niepalność albo paroprzepuszczalność, lepszym wyborem będzie wełna. Częstym rozwiązaniem jest układ mieszany: wełna między krokwiami i płyta PIR ułożona nakrokwiowo, która likwiduje mostki termiczne przez drewno.
Utwardzona płyta PIR to stabilny wyrób budowlany, który przyjeżdża na budowę już gotowy, więc nie zachodzi na miejscu żadna reakcja chemiczna. To istotna różnica względem piany natryskowej, którą wytwarza się dopiero podczas montażu i której opary są uciążliwe w trakcie aplikacji. Płyty posiadają atest higieniczny PZH oraz badania emisji lotnych związków organicznych. Oba materiały bywają mylone, ponieważ opisuje się je skrótami pochodzącymi od poliuretanu.